Europa's elite en anti-elite

Rachida Dati, de Franse ex-minister van Justitie en Europarlementslid voor de Europese christendemocraten (EVP), gooide de knuppel in het hoenderhok. Op een conferentie van de denktank Open Europe in Londen lanceerde zij een aanval op de 'Europese elite', waarvan de EVP boegbeeld is. 'Er is de wereld van technocraten die méér Europa willen met een federale mythe voor ogen'. Zij beschuldigt christendemocratische kopstukken ervan een Un Club te vormen en betitelt zichzelf als euro-sceptisch. Dati riep op tot realiteitsbesef: une révolution réaliste.

Dati's toespraak is opvallend. Haar fractieleider Joseph Daul, boer uit het Franse Elzas, heeft maar één mantra: méér Europa. Zijn fractie is veruit de grootste in het Europees Parlement en de EVP ziet zichzelf als 'natuurlijke dominante kracht'. De afgelopen vijf jaar domineerden christendemocraten Europa, zoals Commissievoorzitter José Manuel Barosso, Europees President Herman Van Rompuy en voormalig Eurogroep-voorzitter Jean-Claude Juncker.

Deze machtspositie is het levenswerk van de Belgische ex-premier Wilfried Martens die onlangs overleed. Martens, een minzaam innemende persoon, hanteerde als voorzitter van de Europese christendemocratische familie, een spijkerhard concept. De EVP moest in het Europarlement onder alle omstandigheden de grootste zijn. Elke partij was welkom, christelijk of niet. Hij haalde de partij van Silvio Berlusconi binnen, net als de partij van de autoritaire Hongaarse leider Victor Orban. Partijen werden gelokt met alle verleidingen van het menselijk bestaan. Fractievorming draaide niet om Christus, maar om geld, macht en baantjes. 'We zijn een regerende klasse geworden boven de mensen die we vertegenwoordigen', aldus Dati.

Banken redden met uw spaarcenten

Dit is het jaar van de Europese bankenunie: er komt toezicht op grote banken en ze moeten failliet kunnen gaan. De ministers van financiën zijn het eens, het Europees Parlement moet nog voor de verkiezingen instemmen zodat, over een jaar, de Europese faillissementsraad een grote bank kan ontbinden. Het klinkt stoer en in Amerika gaan falende banken failliet. Kan dat in Europa? Het is onwaarschijnlijk. De ultieme consequentie van de bankenunie is niet faillissement maar herkapitaliseren van grote banken, met spaarvermogens van burgers als onderpand.

In Europa zijn zogenoemde ‘systeembanken’ nauw verweven met de financiering van overheden die boven hun stand leven, en dus schulden maken. Sinds 2011 predikt de Europese Centrale Bank (ECB) ontvlechting van banken en overheden, maar veroorzaakte zelf precies het tegenovergestelde. Om de euro te redden en kredietverlening op gang te krijgen, pompte de ECB 1,1 biljoen euro in de Europese bankensector. Banken leenden grote bedragen tegen lage rente en een soepel onderpand. Ze brachten kredietverlening niet op gang maar kochten massaal overheidsschuld, vooral in Spanje, Italië en Frankrijk. Spaanse banken bezitten nu 41% van de Spaanse overheidsschuld. ‘We hebben deze reactie zelf veroorzaakt’, zo luidde de kritiek van Jens Weidmann, voorzitter van de Duitse Bundesbank, op het ECB-besluit.

Zeven hoofdzonden van EU-topkandidaten

In Brussel begint de machtsstrijd om vier top-banen: voorzitter van de Europese Commissie, voorzitter van de Europese Raad, Hoog Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en secretaris-generaal van de NAVO. Sommige wachten in de corridors, anderen solliciteren met de fanfare voorop. Veel kandidaten laten zich daarbij verleiden door zeven hoofdzonden die hen doen belanden in de afgrond.

1. Wie erom vraagt, krijgt het niet. In 1994 lanceerde premier Lubbers zijn kandidatuur voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Hij wist dat de Duitse bondskanselier, Helmut Kohl, hem niet wilde en reisde door de EU om te lobbyen. Hetzelfde deed de Belgische premier Guy Verhofstadt in 2004. Geen van beide kregen de EU-baan. Ze leurden te veel met zichzelf. Hoe luidruchtiger de lobby hoe groter het verzet.

2. Hopen op een kleine landencoalitie. Die bestaat niet. Lubbers probeerde kleinere landen achter zich te krijgen maar dat mislukte volledig. Zijn rivaal was de Belgische premier Jean-Luc Dehaene, dus ook van een klein land. Kohl wilde Dehaene maar diens kandidatuur sneuvelde door een Brits veto. Uiteindelijk ging de Luxemburgse premier Santer er met het been vandoor. Grote landen trekken een kleine landencoalitie meteen uit elkaar.

De Europese Nachtmerrie

Het officiële leerstuk in Brussel luidt: 'Burgers komen dichterbij Europa als Europese politiek binnenlandse politiek is'. Dat stadium is nu bereikt, maar het is onzeker of kiezers volgend jaar bij de Europese verkiezingen hun liefde tot Europa verklaren. Misschien is Europa wel té dichtbij. Volkskrant columnist Martin Sommer voorziet een machtsgreep van het Europees Parlement. Dat is helaas de droom van nogal wat Europese parlementsleden, met het adagium 'méér Europa'. Is de nachtmerrie van Sommer gerechtvaardigd?

Het is te vroeg om te voorspellen hoe het Europarlement er volgend jaar met 751 leden gaat uitzien, maar trends in de lidstaten geven een idee.

1. De Europese christendemocraten, in 2009 de grote winnaars, krijgen een klap als gevolg van de economische crisis. Zij wierpen zich in 2009 op als regerende politieke familie, maar ze zagen de crisis niet aankomen en holden achter de feiten aan. Centrum rechts in Frankrijk, Italië, Spanje, Portugal, Griekenland en andere landen krijgt de crisis op het bord. Europese socialisten kunnen zich herstellen. Franse socialisten verliezen, maar het Britse Labour - dat in 2009 een opdoffer kreeg - herrijst. Christendemocraten en socialisten concurreren om de eerste plaats rondom de 220 zetels.

Pagina's