Obama zoekt zijn erfenis

Toen Barack Obama werd ingehuldigd was zijn verklaarde ambitie een ‘transformerende president’ te worden; de Ronald Reagan van progressief Amerika. Zijn messiaanse slogan luidde: ‘Wij zijn de mensen op wie we hebben gewacht’. Na de recente electorale aframmeling bij de tussentijdse verkiezingen van het Congres zoekt Obama naarstig naar ‘successen’ voor zijn erfenis. Maar welke? De Australische premier Tony Abbott zei onlangs: ‘politiek is 1% krantenkoppen en 99% uitvoering’. Bij Obama is dat precies andersom.

Het is merkwaardig dat een Amerikaanse president moeite heeft zijn toekomstige Presidentiele Bibliotheek te vullen met successen terwijl de Amerikaanse economie in het derde kwartaal van 2014 groeide met 5%. Amerika wordt voortgestuwd door een energie boom, terwijl de rest van de wereld voortsukkelt. Europa is bezig met economische zelfmoord maar zoekt nog de meest passende methode. Chinese groeicijfers kalven af, terwijl Amerika’s opponenten - Rusland, Iran en Venezuela - kraken onder lage olieprijzen.

De energieboom kwam er, eerder ondanks dan dankzij Obama. Hij keerde zich tegen fossiele brandstoffen en subsidieerde massief wind- en zonenergie. Grootse groene projecten mislukten faliekant, terwijl veel staten - bestuurd door Republikeinen - vergunningen voor fracking verstrekten. De staat Noord-Dakota werd de bakermat van de energieboom. De olie-industrie pleit al jaren voor de aanleg van de Keystone XL pijplijn om olie te transporteren van Canada en Noord-Dakota naar Texas voor raffinage. Obama, gesteund door de goeroes van groene energie,  blokkeert dat halsstarrig.

Nu de Republikeinen een meerderheid in het Congres hebben, willen zij Keystone XL snel goedkeuren. Obama kan een veto uitspreken, maar het Congres kan dat wegstemmen met een tweederde meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. De pijplijn is zeer populair bij de Amerikanen, als symbool van de energie revolutie. Veel Democraten zullen eieren voor hun geld kiezen en Keystone XL steunen.

Obama zit dus aan de verkeerde kant van de economische boom; als zijn veto wordt weggestemd lijdt hij enorm gezichtsverlies. Bovendien kende zijn plan voor een algehele ziekteverzekering, Obamacare, een rampzalige start. Het plan is impopulair bij de meerderheid van de Amerikanen. Het idee van een ziekteverzekering met universele dekking is goed, maar de uitvoering was knullig.

Obama zoekt nu successen in het buitenland. Hij lijkt meer ‘vragende partij’ dan zijn onderhandelingspartners. Hij sloot een akkoord met China voor vermindering van CO2 uitstoot, maar de Chinezen mogen tot 2030 gewoon blijven uitstoten zoals reeds gepland. Daarna vermindert China, dankzij vervanging van kolencentrales door kerncentrales.

Bij de normalisering van de betrekkingen tussen de VS en Cuba heeft Obama een punt. Economische sancties hebben zelden het politieke gevolg dat de initiatiefnemers voor ogen hebben. Ook hier leek Obama gretiger op zoek naar een akkoord dan Cuba dat zwaar in de problemen zit omdat lage olieprijzen zijn geldschieter, Venezuela, het faillissement injaagt. Obama had qua politieke vrijheden veel meer kunnen eisen.

Obama’s beleid in het Midden-Oosten was een regelrechte puinhoop, net zoals dat van zijn voorganger George Bush. Waar Bush te ondoordacht Irak binnenviel, trok Obama te ondoordacht Amerikaanse troepen terug met als gevolg de opkomst van de Islamitische Staat. Op de Egyptische machtswisseling verkeek Obama zich volledig met zijn steun aan president Morsi, leider van de Moslimbroeders. De Syrische burgeroorlog werd een drama, mede omdat Obama acties aankondigde om vervolgens niets te doen. Nog nooit heeft Amerika in het Midden-Oosten zoveel invloed verloren in zo’n korte tijd.

Als klapstuk wil Obama een akkoord met Iran sluiten waarvan hij op onlangs op de radio voorspelde dat het een ‘erg succesvolle regionale macht’ kan worden als het afziet van zijn nucleaire ambities. De regering in Teheran ziet zich inderdaad als regionale macht; maar wel dankzij atoomwapens. Obama zit zo verlegen om succes dat hij zich laat bedriegen.

Men zou verwachten dat Amerika’s eerste zwarte president de positie van de zwarten verbeterde. Maar hun lot werd niet beter; de verarming zelfs groter. Volgens een opinieonderzoek van het Pew Research Center vindt slechts 40% van de Amerikanen (57% van de zwarten en 30% van de blanken) dat Obama de verhoudingen tussen de rassen heeft verbeterd. Dat is ‘transformatie’ in de verkeerde richting; wegens 99% krantenkoppen en 1% uitvoering. Zijn grootste prestatie was zijn verkiezing.

Voorlopig blijft de maquette van Obama’s Presidentiele Bibliotheek een lege doos.

(de auteur is senior fellow bij het London Policy Center in New York).